نوشته شده توسط : مهدی پور

یادش بخیر، آن وقت ها چند هفته قبل از ماه مبارک رمضان بعد از خانه تکانی، همسایه ها  در خانه مان جمع می شدند و حبوبات و برنج  مصرفی ماه رمضان را پاک می کردند.

یادم می آید هر سال در این مراسم، زنان محله، دختران دم بخت را که خوب از پس این کار بر می آمدند، شناسایی کرده و به خواستگاری شان می رفتند.
آن وقت ها رمضان، صفای دیگری داشت.
 در سحرهای ماه مبارک رمضان هر کدام از همسایه ها که زودتر بیدار می شدیم، برای بیدار کردن همسایه های دیگر با مشت آنقدر به دیوار می کوبیدیم تا بیدار شوند.
یاد سحری خوانی های مُلا درویش به خیر، شب های رمضان یا افطاری می دادیم یا مهمان سفره افطار دیگران بودیم
اینها درد دل مشهدی رمضان، پیرمرد90ساله رشتی است که حکایت از سنت ها و آیین های رمضانی گیلان در گذشته دارد.
آیین هایی که با وجود کارکردهای اجتماعی، روان شناختی وفرهنگی، در گذرتاریخ و با پیشرفت و تکنولوژی زندگی امروزه، رو به فراموشی می رود.
محمد بُشرا پژوهشگر فرهنگ مردم گیلان درگفتگو باخبرنگار خبرگزاری صداوسیما گفت: بیشتر آیین های رمضانی در گیلان درگذر ایام به فراموشی رفته و تعداد اندکی از آن فقط در برخی از مناطق روستایی برگزار می شود.
وی خانه تکانی- خرید ظروف افطاری- مراسم آشتی کنان، تهیه و آماده کردن مایحتاج ماه مبارک رمضان به صورت دست جمعی- جار کشیدن در کوچه‌ها و دیوارکوبی برای آگاه کردن از زمان سحر- فرستادن افطار به خانه عروس، مساجد وتکایا- دوختن کیسه برکت- پیراهن سلامت و لَـَچَک بخت گشا- تهیه غذاهای رمضانی بطور دست جمعی و مراسم عید فطر را از مهم ترین آیین های رمضانی دیار گیل ودیلم برشمرد.

این محقق گیلانی در تشریح آیین های رمضانی با بیان اینکه گیلانیان از نیمه دوم شعبان هرسال،گردگیری خانه ها و مساجد را شروع می کردند گفت: خانه تکانی وغبارروبی مساجد و تکایا هنوز هم به قوت خود باقی است و گیلانیان این رسم دیرینه را هر سال قبل از ماه مبارک رمضان به جا می آورند.
محمد بشرا افزود : در گذشته گیلانیان قبل ازرسیدن ماه مبارک رمضان به بازار رفته و با خرید استکان، نعلبکی، قوری، قندان، خشکبار و حبوبات، خود را برای ماه ضیافت الهی آماده می کردند .
وی با بیان اینکه زنان هر محله چند روز مانده به رمضان، در یک جا جمع شده و حبوبات و برنجی را که مردان خانه از بازار تهیه کرده بودند، پاک می کردند گفت : این جمع های زنانه که معمولا دختران دم بخت، پای ثابت آن بودند، عموما بانی وصلت هم می شد و برخی از زنان، دخترانی را که مناسب ازدواج با پسر خود می دیدند، انتخاب کرده و به خواستگاری شان می رفتند، رسمی که امروزه تقریبا منسوخ شده است.
وی آشتی کنان پیش از رمضان با پا درمیانی ریش سفیدان محل را هم یکی از مراسم دیرینه گیلانیان برشمرد که هنوز هم در برخی مناطق روستایی مرسوم است.
محمد بشرا با بیان اینکه برخی از گیلانیان بویژه موذنان چند ساعت مانده به اذان صبح، برای مطلع کردن مردم از زمان سحر، بر پشت بام ها وتلارها رفته و با مناجات وسحری خوانی مردم را بیدار می کردند افزود: در این بین کسانی که زودتر بیدار می شدند با کوبیدن مشت بر دیوار همسایه ها، آنان را برای سحر بیدار می کردند.
وی به مراسم افطاری و سحری دادن گیلانیان هم اشاره کرد وگفت: هر خانواده به وسع خود در ماه مبارک رمضان مراسم افطاری و سحری درخانه اش برگزار کرده وعلاوه برپذیرایی از مهمانان در خانه، بخشی از غذای افطاری و سحری را در طبق هایی ریخته و برای اطعام کسانی که برای راز ونیاز و شب زنده داری در مساجد بودند می بردند.
این محقق فرهنگ مردم گیلان با اشاره به اینکه افطاری بردن به خانه عروس در دوران نامزدی، در بین مراسم افطاری گیلانی ها جلوه خاصی دارد گفت: در این  مراسم داماد غذاهای ویژه رمضان را در طبقی ریخته و به خانه عروس می برد.
 محمد بشرا افزود : براساس یک باور داشت قدیمی، زنان گیلانی در آخرین جمعه ماه مبارک رمضان، بساط دوخت ودوز را به مسجد برده و در فاصله بین نماز ظهر وعصر برای برکت بیشتر و شفای مریض کیسه برکت و پیراهن سلامت می دوختند.
وی با بیان اینکه یکی دیگر از آیین های رمضانی دوختن لَـَچَک یا روسری3گوش سفید در شب های قدر بود گفت: زنان این لچک را به نیت گشایش بخت در شب های قدر بر سر دختران دم بخت می گذاشتند.

 

محمد بشرا پختن انواع شیرینی، دید و بازدید و زیارت اهل قبور و بقاع متبرکه را هم از آیین های گیلان در روز عید فطرعنوان کرد و گفت: در برخی از مناطق گیلان بویژه در روستاها پسرهایی که  نامزد کرده بودند، با اجازه پدر و مادرعروس، وی و تعدادی از اعضای خانواده و دوستانش را به بازار برده و ضمن خرید، از آنان با ناهار و عصرانه پذیرایی می کردند.
با وجود آیین های متعدد رمضانی در گیلان، گذری برمناطق مختلف این استان نشان می دهد، آیین های ویژه رمضان که گنجینه ای با ارزش از اعتقادات و باورداشت های مردم این دیار است در گذر زمان و با توسعه تکنولوژی و پیشرفت رو به فراموشی می رود.
دکتر سید هاشم موسوی رییس پژوهشکده گیلان شناسی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری صداوسیما با اشاره به اینکه این آیین ها و باورداشت ها با گذشت زمان دچار تغییرات شده و در مواردی هم به دست فراموشی سپرده می شود، گفت: اگرچه آیین ها و آداب و رسوم هرمنطقه باید نسل به نسل به آیندگان منتقل شود اما نباید فراموش کرد که بسیاری از روابط اجتماعی و شیوه زندگی با توسعه پیشرفت و تکنولوژی و جهانی شدن، درحال حاضر کاربردی نیست و رفته رفته کنار گذاشته می شود.
 وی در این باره مثالی زد وگفت: درگذشته گیلانیان در سحر ماه مبارک رمضان با صدای خروس، بانگ موذنان و جارزنان از خواب بیدار می شدند و با زدن مشت بر دیوار همسایه ها، آنان را برای سحر بیدار می کردند اما امروز با وجود ساعت و رسانه های دیداری و شنیداری دیگر نیازی به این کار نیست.
این استاد مردم شناسی می گوید : نگاهی به کارکردهای آیین های رمضان نشان می دهد این آیین ها در تقویت روحیه همکاری و مسئولیت  پذیری، ایجاد همدلی، افزایش صمیمت ها، کمک به همنوع، رفع کدورت و نیز تقویت ارزش ها واعتقادات دینی بسیار تاثیر گذار بوده است .
وی ایجاد آرامش روحی، روانی و تقویت اعتماد اجتماعی را از دیگر کارکردهای آیین های رمضانی برشمرد و گفت: برای مثال هنگام تهیه و آماده کردن مایحتاج ماه مبارک رمضان که به صورت دست جمعی انجام می گرفت و همچنین در خلال دید و بازدید های مراسم افطاری و سحری، افراد در جریان امورومشکلات هم قرار گرفته و با همفکری و همکاری بسیاری از مسائل خانوادگی و مشکلات مالی شان را حل می کردند.

 

مدیرگروه علوم اجتماعی دانشگاه گیلان معتقد است : با وجود پدیده جهانی شدن و توسعه و پیشرفت نباید تمام آیین ها و باورداشت ها را که در گذشته در بهبود روابط و حل مشکلات اجتماعی تاثیر گذار بوده، به یکباره ترک کرد بلکه باید با امروزی کردن و تطبیق آن با زندگی امروزی، کارکردهای آیین های رمضانی را همچنان زنده نگه داشت.
وی با بیان اینکه به جای جار زدن و کوبیدن دیوار همسایه می توان با یک تماس تلفنی به بهانه بیدار کردن یکدیگر، صمیمت ها را بیشتر کرد گفت: بسیاری از خانواده ها گرانی را مهم ترین علت کاهش دید و بازدید و افطاری ندادن اعلام می کنند اما می توان با کم کردن تجملات و به دوراز چشم و هم چشمی، سفره های افطار را با صمیمت پهن کرد.
وی تحقق این امر را مستلزم برنامه ریزی فرهنگی دانست و گفت: همه آحاد جامعه از خانواده تا مسئولان می بایست برای احیا و به روز کردن کارکردهای آیین های رمضانی گام بردارند.
 
سردبیر: کبرا اجدادی , دبیر و خبرنگار: مریم امدادی
 
منبع : صدا و سیمای گیلان
تهیه و تنظیم : مهدی پور (وبلاگ نصیرمحله)
 



:: برچسب‌ها: آیین و رسوم گیلانی
تاریخ انتشار : ۱۳٩٥/۳/٢۱ | نظرات ()
 
   
خدایا اگر ندانستم از تو چه بخواهم و از درخواست خودم حیران بودم ؛ تو مرا به آن چه صلاحم هست رهنمون باش.و دلم را بدانچه رستگاری من در آن هست؛متوجه فرماکه چنین کاری از توشگفت آور نیست و از کفایت های توناساخته نمی باشد.