نوشته شده توسط : مهدی پور

هدایت الله خان فومنی معروف به " اتور خان رشتی ، فرزند جمال و از نوادگان امیر دباج فرمانروای گیلان در دوره شاه سلطان حسین است . هدایت الله خان جد اعلای محمد باقر خان گشت رودخانی "از حاکمان مقتدر گیلان در قرن دوازدهم هجری ،دوره کریم خان زند و آغا محمد خان قاجاربود که بعداز مرگ پدرش حاجی جمال خان گشت رود خانی در سال1170هجری قمری که در نتیجه یک عداوت قدیمی توسط آقا هادی شفتی در شفت کشته شد به حکومت گیلان رسید. .
مقر هدایت الله خان در منطقه ی فومن در روستای گشت (محدوده پشت کارخانه ی چای امیر حشمتی) ودارالاماره اش نیز در رشت قرار داشت .نامبرده حدود 28سال بااقتداربر گیلان وغرب مازندران حکومت کرد ، تا اینکه سرانجام در ربیع الاول سال 1201هجری قمری در طی جنگی با قوای آغامحمد خان در حال فرار با کشتی در محدوده میان پشته انزلی به سوی بادکوبه (باکوی فعلی) یا لنکران آذربایجان بود که باتیرتفنگ یکی از افراد کشته شد وسربریده وی به طمع جایزه نزد آغا محمدخان قاجار فرستاده شد. وبا قتل وی شعله استقلال خواهی در گیلان برای همیشه خاموش گردید وی مردی مهربان، گشاده دست و صاحب ثروت بسیاری در گیلان ودر عین حال سخاوتمند وبخشنده بو د .املاک بسیاری در جوار رود ولگای روسیه داشت وچون این رود را اتل می گفتند از این رو به " اتل خان " نیز معروف بود که اتور خان تحریف شده ی آنست .
هدایت الله خان توانست شبه-استقلال گیلان را تا رسیدن آغا محمد خان به قدرت حفظ کند. گیلان تحت فرمانروایی هدایت الله که تجارت خارجی را با جذب شمار زیادی از ارامنه، روسها، یهودیان و هندیان به رشت حمایت می‌کرد، پیشرفت کرد. آنها در کاروانسراهای جداگانه می‌زیستند و تجارت می‌کردند. او با حکمرانی در یکی از بارونق ترین ایالات ایران با یک درامد سالانه قابل توجه در یک دوره طولانی ثروت زیادی به دست آورد و با سخاوتمندی زیست.
جالب آنکه از زندگانی و مرگ این امیر مقتدر دو ضرب المثل در ادبیات عامه ایران در همان زمان پدید آمد. که اینک با اندکی تغییر مورد استفاده قرار می گیرد.نخست آنکه به کسی که به اجدادو اصالت خانوادگی خود افتخار کرده و ثروت خود را به رخ دیگران بکشاند می گویند:«انگار نوه اتورخان است» دوم همانطوری که گفته شد وقتی سر هدایت خان را جدا کردند. برای بردن آن به دریار قاجار به قدری عجله به خرج دادند. که بعدها هر کسی که در کاری عجله فراوان داشته باشد میگویند:«مگه سراتورخان را آورده ای؟» یا«مگر سر آورده ای».به هر حال این خاندان چنانکه دانسته شد در اصل تالش گشت رودخانی (کمال محله)بودند که در گیلان به فومنی معروف بودند. ایشان بخشی از سال را در روستای گشت نیزاقامت داشتند و به روایتی نیز از نسل خاندان حکومتگر اسحاقوند (اسحاقیه)دردوره صفویه می باشند.بازماندگان این خاندان در اوایل دوره رضا خانی که داشتن نام خانوادگی اجباری گردید هرکدام شناسنامه ای با نام خانوادگی مختلف گرفتند که امروزه بازماندگان ایشان با نام خانوادگی :فومنی ،هدایتی ، هدایت زاده ،سرتیپ پور، ابتهاج ، گیلانشاه ، رضا (پُرفسور فضل الله رضا)،انصاری فومنی، امیر حشمتی ،محمودی بیات ،شیر دل پور، خانحاکمی ، وشمگیر، دیباج و بهبهانی (شاعره سیمین بهبهانی) و… شناخته می شوند.
گرد آوری : کادوس ماسوله رودخان با بهره گیری از آثار محقق تاریخ گیلان کیوان پندی – ویکی پدیا.


...




:: برچسب‌ها: نامداران گیلان
تاریخ انتشار : ۱۳٩۳/٧/۱٧ | نظرات ()
 
   
خدایا اگر ندانستم از تو چه بخواهم و از درخواست خودم حیران بودم ؛ تو مرا به آن چه صلاحم هست رهنمون باش.و دلم را بدانچه رستگاری من در آن هست؛متوجه فرماکه چنین کاری از توشگفت آور نیست و از کفایت های توناساخته نمی باشد.