نوشته شده توسط : مهدی پور

یکی از آیین های کهن استقبال از بهار در گیلان(نوروزی) یا «نوروزی خوانی» می باشد. نوروزخوانی از آیین‌های قبل از آمدن نوروز است . با آغاز اسفند گروه نوروزخوانان قاصد بهاربوده و ترانه‌هایی زمزمه می کنند که آمدن آفتاب و بهار را نوید می‌دهد. طنین صدای آنان بشارت ‌دهنده رویش سبزه و شکوفایی گلها بوده و پیام آور دوستی ، تولد دوباره و تشدید مهربانی هستند.. در گیلان نخستین‌بار در یکصدوسی‌و پنج‌سال پیش توسط الکساندر خوتسکو Alexander Choodzko   ایرانشناس روسی مطالبی در این خصوص گرد‌آوری شده است .خوتسکو که مدت یازده سال در ایران و از جمله در ایالات شمالی ایران اقامت داشت، مطالعات ارزنده ای در زمینه‌های زبانشناسی ایران و بخصوص گویشهای گیلکی، طالشی و مازندرانی انجام داد. حاصل این تحقیقات کتابی است پر حجم تحت عنوان :   Specimens of the Popular Poetry of  Persia
این کتاب شامل اطلاعات کلی درباره‌ی مناطق  شمالی ایران و مردم آن مرز و بوم و حوزه‌ی رواج گیلکی و مباحث عمومی پیرامون لهجه‌های سواحل جنوبی دریای خزر و متن اشعار محلی و داستانهایی به این گویشهاست.

نمونه‌هایی از اشعار نوروزخوانان به جا مانده است که معمولا به سه زبان گیلکی، تالشی، و فارسی خوانده می شد .در مناطق تالش ‌نشین غرب گیلان نوروزخوانان از محدوده خود خارج نمی‌شدند. بداهه خوانی از ویژگیهای نوروز خوانی در گیلان بود و نوروز خوانان واقعی معمولا از افراد خوش‌نشین آبادیها بودند که در نزد مردم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بودند.

پیشینه این گونه آواز مربوط به دوران قبل از اسلام می‌باشد که در بعضی از کتب نزدیک به دین زرتشتی و در ستایش اهورامزداو همچنین در توصیف طبیعت و زیبایی فصل بهار و ستایش شاهان و امیران آمده است. بعد از ورود اسلام و مذهب شیعه این گونه آواز با مفاهیم مذهبی و روایات اسلامی آمیخته شدند.

در نوروز خوانی افرادی که به آنها نوروز خوان گفته می‌شده است پیش از آغاز فصل بهار به صورت دوره‌گردی به شهرها و روستاهای مختلف می‌رفتند و اشعاری در مدح بهار یا با ذکر مفاهیم مذهبی به صورت بداهه یا از روی حافظه می‌خواندند. این اشعار به زبان فارسی و یا زبان‌های محلی بوده است و پس از اسلام اغلب پس از ستایش خدا در مدح امامان شیعه گفته می‌شده است. این اشعار بیشتر بصورت ترجیع بند بوده و توسط یک یا چند شخص همزمان خوانده می‌شده است.

در نوروزخوانی، که ترجیعش با باد بهاران آمده آغاز می شود، سطرهایی در ستایش یا نکوهش «صاحبخانه » می سرایند و گاه مقداری پول برنج، چای یا تخم مرغی را که می خواهند در شعر قید می کنند و چنین می خوانند:


«بخوانم  من امام اولین را              شه کشور امیرالمؤمنین را

وصی جانشین یعنی علی را         به یاسین و الف لام و به فیروز

    
دهید مژده که آمد عید نوروز           امام دومین هم دسته ی گل

شفاعت می کند او بر سر پل           اما سومین شاه جهان است


بود نامش حسین شاه یگانه و . . . . »


آنها این اشعار را تا امام دوازدهم تکرار می کنند.


«امام دوازدهم مهدیش نام است              تمامی کل عالم را امام است

بدانید حضرت صاحب الزمان است          به یاسین و الف و لام و به فیروز

   دهید مژده که آمد عید نوروز                     خدایا صاحبخانه را خوشحال گردان

 جوانان را داماد گردان                     عروسش صاحب اولاد گردان

به یاسین و الف و لام و فیروز             دهید مژده که آمد عید نوروز

هوا سرد است و بگرفته صدایم             که چند تا تخم مرغ باشد دوایم

ایا همشیره ی فرخ لقایم                    بکش زحمت بیار عیدی برایم


جوانب خیر ببینید از دعایم و . . . . »


...




:: برچسب‌ها: آیین و رسوم گیلانی, نوروزخانی در گیلان
تاریخ انتشار : ۱۳٩۳/۱٢/٢٠ | نظرات ()
 
   
خدایا اگر ندانستم از تو چه بخواهم و از درخواست خودم حیران بودم ؛ تو مرا به آن چه صلاحم هست رهنمون باش.و دلم را بدانچه رستگاری من در آن هست؛متوجه فرماکه چنین کاری از توشگفت آور نیست و از کفایت های توناساخته نمی باشد.