نوشته شده توسط : مهدی پور

اختلاف بر سر آب اسطلخ خشک نودهان لولمان

(سال 1331 قمری)

محمدرضا توسلی

(با راهنمایی‌های استاد فریدون نوزاد)

شهریور 1390

 

از جمله بخش‌هایی که جزو گسکرات قدیم محسوب می‌شده، لولمان است که اکنون در محدوده جغرافیایی شهر فومن قرار گرفته است.

در بخش لولمان دهستان‌ها و روستاهای متعددی وجود داشته که از جمله می‌توان از روستای خشک نودهان یاد کرد. در دوران انقلاب مشروطیت و زمانی که حکومت قاجاریه استقرار داشت، در استان گیلان مفاخرالدوله حاکم گیلان و طوالش و مفاخرالملک ریاست نظمیه‌ی گیلان بر مسند قدرت تکیه زده بودند. در این دوران در سال 1331 قمری بر سر تقسیم آب اسطلخ روستای خشک نودهان مابین مالکین اختلافات بالا گرفته و آقاسید قدیر و آقاسید اشرف و آقاسید جلال از یک طرف و آقای حجة‌الاسلام شریعتمدار و حاج سید حسین آقای مجتهد مدعی مالکیت آب اسطلخ برای کشاورزی خود می‌باشند و اختلافات بر سر مایملک اراضی و آب مرحوم حاج حسن خمامی بالا می‌گیرد. لذا ریاست نظمیه گیلان دستور رسیدگی می‌دهد و قرار می‌شود که هر چه شهود گواهی دادند مورد قبول بلا اعتراض طرفین دعوی باشد.

بنابراین جمعی از بزرگان منطقه از جمله معتمدالسلطان اکبرخان و حاج احمد کسمائی و حاج محمد اسمعیل کسمائی و آقا ابوطالب و سایرین به محل اسطلخ خشک نودهان رفته و پس از بررسی جامع منطقه گواهی کتبی می‌دهند که آب اسطلخ متعلق به آقا حاج سید حسین آقامجتهد است.

بر مبنای شهادت گواهان حکمی از طرف مفاخرالملک رئیس نظمیه گیلان صادر و آب را حق شرعی و ملکی مجتهد دانست و حاکم گیلان و طوالش مفاخرالدوله دستور حکومتی را تنفیذ و به نائب‌الحکومه فومن مهدی‌خان برای اجرا ابلاغ نمود. اسناد گواهی شهود و حکم حکومتی به پیوست تقدیم می‌گردد.

نهم جمادی‌الثانی 1331 قمری (1289 شمسی هجری)

تصدق آستان مبارکت گردم. حسب‌الامر مبارک حضرت مستطاب عالی چاکر باتفاق آقای میرزا احمدخان و حاج سیداسماعیل کهنه‌سری و بنده ابوطالب نعوذی در قریه خشک نودهان در سر اسطلخ جناب مستطاب آقای حاج سیدحسین آقا مدظله عالی رفتیم به کدخدا و کسان آقا سید قدیر و آقا سید اشرف نوشتیم فرستادیم که حاضر شده حضوراً تحقیقات بعمل آمده باشد تا دو ساعت بغروب مانده منتظر شدیم از طرق آقا سید قدیر و آقا سید اشرف کسی پیدا نشد و لابد خود چاکرین در سر اسطلخ رفتیم ملاحظه نمودیم از یک طرف مدخل اسطلخ یک کنک تازه احداث کسان سید اشرف و سید قدیر گذاشته بودند و ایضاً از طرف دیگر هم در نهر اسطلخ احداث نهر تازه نموده بودند در چشمه مشترکی انداخته که ممر آب چشمه شده باشد و آب آن چشمه هم حق شرب اشتراکی است انداخته است از قرب جوار هم تحقیق شد که آیا کسان آقا سید قدیر و آقا سید اشرف حق شرب از اسطلخ داشته یا نداشته‌اند بل اتفاق مذاکره داشتند که بعد در تقسیم ورثه‌گی در این اسطلخ کسان آقا سید اشرف و آقا سید قدیر آب نبرده‌اند و ممر نداشته‌اند و این کنک احداث جدید است.

محض اطلاع عرض شد امر امر مبارک است.

پانوشت: خدمت جناب جلالتمآب اجل آقای مفاخرالملک دامه اقباله حضرت صاحب مهارت و حقیر فرستاد این‌طور تصدیق نمودند ملاحظه فرمائید. بعدا محکمه بدهید سند جناب عالی است و لطف‌الله… (امضا ناخوانا)


خدمت آقایان عظام عرض سئوال میشود

بجهته بازدید محل شرب اسطلخ خوشک نودهان

ملکی جناب نورالانام و مروج‌الاحکام آقای حاجی سیدحسین سلمه‌الله تعالی که جناب آقاسید اشرف ادعای حق شرب آب آن اسطلخ می‌نمود.

و دستنوشت اقلهم بلحاظ مبارک شما رسیده….. حق شرب آب جناب آقاسید اشرف آنچه بر شماها معلوم و مشخص گردید و مایعلم خودتان را در حدودهایش مسئوله مرقوم و لجاتم تسرف نسرین فرمائید که عندالحاجت حجت بوده باشد.

فی 24 شهر جمادی‌الثانی قوس 1331

 

اقل العباد مشهدی محمد باقر شبیری

در سر اسطلخ خشک نودهان باتفاق جمعی از آقایان رفتیم تحقیقات لازمه بعمل آورده معلوم گردیده  و بعد از تقسیم ورثه‌گی مرحوم حاجی حسن خمامی در این اسطلخ جناب آقای آقاسید قدیر و کسان او حق شرب نداشته‌‌اند فقط برای سایر ورثه‌گان آن مرحوم که ابتیاعی جناب مستطاب ملازالاسلام آقای حاجی سیدحسین آقا است که مشروب نمی‌سازد نهر جدید‌الاحداث لازم است. محل مهر مشهدی محمد باقر شبیری

 

حتی جناب آقاسید قدیر برای مشروب ساختن مزارع خود حقی ندارد. محل مهر محمد آقا

بطوریکه آقایان مرقوم داشته‌اند صحیح است خلاف ندارد. اقل مشدی صفرمشهدی صفر بیشتر نیست. محل مهر عبد صفر.

اقل هم در سر اسطلخ خشک نودهان رفته بودم بنوعی که برادر مکرم مهان محمد باقر نوشته‌اند صحیح است زراعت جناب مستطاب ملاز المسلمین آقای حاجی سیدحسین آقا از اسطلخ مذکور مشروب است. نهر جدید جناب آقا سید قدیر هم بر خلاف معمول و حق شرب هم در آن اسطلخ ندارند. اقل کربلائی محمد تقی محل 2 مهر امضاء

 

متن نامه حاج احمد کسمائی و محمد اسماعیل کسمائی در مورد اسطلخ خشک نودهان

در خصوص محل نزاع اسطلخ خشک نودهان بین حضرت مستطاب مروج‌الاحکام آقای حاجی سید حسین آقا و جناب سلاله‌ السادات آقای سید قدیر که اقل احمد کسمائی و اقل محمد اسماعیل کسمائی بر حسب امر اداره جلیله نظمیه گیلان در یوم شنبه 24 شهر جمادی‌الآخر قوئیل حاضر شدیم چون متقدمین از طرف جناب آقای سید اشرف برادر جناب آقا سید قدیر رؤیت و تحقیق شد محل اسطلخ ملک حضرت مستطاب آقای حاجی سید حسین آقا آب همان اسطلخ از فاضل آب‌های زراعت است که باید در آن اسطلخ جمع به شود در اسطلخ دیگر واریز همان اسطلخ است که باید بدان اسطلخ داخل شده به زراعت‌های آقای حضرت مستطاب آقای حاجی سید حسین آقا به رسد ابداً. دیگری در آن اسطلخ آب خرد ممری ندارد و چیزی معلوم نشد که در سال‌های گذشته مُحال جناب آقا سید قدیر در آن محل ممری داشته باشند.

بتاریخ فوق صحیح است    محل مهر حاج احمد کسمائی       محل مهر محمد اسمعیل کسمائی

 

آرم شیر و خورشید

(اداره نظمیه گیلان)

مورخه 20 برج جوزا 1331

نمره 14- 20

 

معتمدالسلطان مهدی خان نائب‌الحکومه فومن و کسماء

در خصوص اسطلخ واقعه در خشک نودهان که فیمابین جناب مستطاب ملاز السلام آقای حاج سید حسین آقا مجد دامه برکاته و آقای سید جلال و آقا سید قدیر محل نزاع بوده قرار تصدیق مصدقین شده بود/ که هرچه تصدیق کنند برای طرفین حرفی باقی نباشد و بطوریکه معتمدالسلطان اکبرخان و حاج احمد و آقا محمد اسمعیل و جمعی از ملاکین و کدخدا مردان آنجا نوشتند و تصدیق نموده‌اند تاکنون سید جلال و سید قدیر از آن اسطلخ آب نبرده و مشروب نمیشدند و حق آب از آنجا ندارند. لهذا بشما اکیداً مینویسم که بموجب این حکم قدغن نمائید که کسان سید جلال و سید قدیر به هیچوجه مداخله در آب اسطلخ ننموده و التزام بگیرید اگر خودسرانه مداخله نمایند مورد مجازات سخت خواهند بود. محل مهر و امضا مفاخرالملک ریاست نظمیه گیلان.

 

966

نایب‌الحکومه فومن مدلول این نوشته را که بعد از رسیدگی صادر شده بموقع اجرا گذاشته قدغن نمائید آقای سید جلال و سید قدیر بهیچ وجه مداخله در آب این اسطلخ نکنند و خاطر جناب مستطاب ملازالاسلام آقای حاجی سید حسین آقا مجد <آسوده باشد>

محل مهر و امضای مفاخرالدوله حاکم گیلان و طوالش

 

ضمائم

1- حاجی سیدحسین آقا مشهور به ملازالاسلام شریعتمدار، آقای حاجی سیدحسین آقا مجتهد از روحانیون برجسته گیلان در آن عصر بوده است.

2- آقا سیدجلال- از خرده مالکین روستای خشک نودهان که بنا به اظهار استاد فریدون نوزاد به احتمال 90% این شخص همان سیدجلال چمنی ماجراجو که بعدها به نهضت جنگل و سپس به رضاخان و مجدداً به مبارزه با رضاخان پرداخته و در نهایت بر بالای دار آرام گرفت. (نگاه کنید به کتاب سردار جنگل فخرائی و کتاب یادبودهای انقلاب جنگل از هوشنگ عباسی)

3- آقا سید قدیر از خرده مالکین منطقه خشک نودهان گسکرات

4- آقا سید اشرف از خرده مالکین منطقه خشک نودهان گسکرات

5- اسطلخ خشک نودهان (لولمان)- استخر آب محلی واقع در منطقه گسکرات آن دوران- در بخش لولمان که اکنون جزو محدوده شهر فومن است.

6- معتمدالسلطان اکبرخان- یکی از فرزندان حاج وکیل خان امشه می‌باشد.

7- حاج احمد کسمائی از ملاکین منطقه گسکرات و کسما بود و شرح زندگی او در کتاب سردار جنگل و… قابل مطالعه می‌باشد.

8- مفاخرالملک رئیس نظمیه گیلان- او در سال 1316 در شهر رشت به عریضه‌نویسی اشتغال داشت و سپس به دلیل ارتباط نزدیک با قنسول روس در رشت نردبان ترقی را سریع پیموده و در منصب رئیس نظمیه گیلان استقرار یافت. و در دوران آغازین نهضت جنگل همراه با چند صد سرباز به جنگ میرزا کوچک‌خان و یارانش رفت و شکست سختی خورده و در راه انتقال به محبس توسط یک نفر از جنگلی‌ها کشته شد.

9- مفاخرالدوله در آن دوران حاکم استان گیلان و طوالش بود.

منبع : گیلان ما




:: برچسب‌ها: مقالات, دانستنیها
تاریخ انتشار : ۱۳٩۱/۱٠/۱٦ | نظرات ()
 
   
خدایا اگر ندانستم از تو چه بخواهم و از درخواست خودم حیران بودم ؛ تو مرا به آن چه صلاحم هست رهنمون باش.و دلم را بدانچه رستگاری من در آن هست؛متوجه فرماکه چنین کاری از توشگفت آور نیست و از کفایت های توناساخته نمی باشد.