نوشته شده توسط : مهدی پور

نقش خانواده در اعتیاد جوانان 


رضا قربانی ریک    کارشناسی ارشد علوم اجتماعی

مقدمه

روابط خانوادگی با معنای وسیع عاطفی و پراحساسش از آغاز تاریخ بشریت برای اعضای جامعه امری روشن و مفهوم بوده است. فیلسوفان و محققین اجتماعی معتقدند که جامعه متشکل از خانواده ها است. براساس قدیمی ترین نوشته های اخلاقی، جامعه هنگامی نیروی خود را از دست می دهد که افراد به وظایف خانوادگی خویش عمل نکنند. مثلا کنفوسیوس اعتقاد داشت که خوشبختی و ترقی از آن جامعه ای است که افرادش به عنوان یک عضو خانواده، رفتاری صحیح و کامل داشته باشند، بدین معنی که هیچ کس از وظایف خود نسبت به فرزندانش روگردان نباشد. زیرا خانواده پایه اساسی و سازنده مهمترین ساخت اجتماع است. و وجود همه نظامهای دیگر اجتماعی بستگی به مشارکت درنظام خانوادگی دارد. رفتار ناشی از نقشی که در خانواده آموخته می شود، نمونه و سرمشق رفتار در سایر قسمتهای جامعه خواهدبود. یکی از نتایج سودمند روانکاوی فروید این است که محققان و مردم را با تاثیر عظیمی که حوادث کودکی و زندگی خانوادگی در شخصیت انسان دارد، آشنا کرد. طبق نظریه او شخصیت کودک طی 6 سال اول زندگی فرم اصلی خود را می یابد و روابط موجود در خانواده مثل، میزان محبت، میزان استقلال کودک درتصمیم گیریهایش و سازگاری یا عدم سازگاری والدین عواملی هستند که کودک را می سازند. باید بخاطر داشت که هر کودک از مراحل خاص رشد زیستی و عاطفی می گذرد و طی این مراحل احساسات و صفات منفی از قبیل تنفر، دشمنی، ترس، پرخاشگری، اضطراب و گناه بوجود می آید. این حالات در یک محیط خانوادگی تقلیل می یابد.

 

سالهای حساس زندگی

باید گفت که سالهای اولیه زندگی، سالهای تکوین و تاثیرپذیری است. اگر در خانواده هیجانات و طغیانهای مکرر عاطفی روی دهد، رشد عاطفی کودک به آسانی متوقف می شود. کودک گرفتار این مشکل می شود که از یک طرف احتیاجات عاطفی خود را ارضا کند و از طرف دیگر خود را با مشکل محیط زندگی سازش دهد. حس وابستگی و تعلق خاطر را از دست می دهد و در مورد هدایت خویش یعنی نقش خود، هم به عنوان فرد و هم بعنوان عضو خانواده و اجتماع دچار ابهام و پشیمانی می شود. علاوه بر دوران کودکی که از بدو تولد تا 21-01 سالگی ادامه داشته، دوران نوجوانی و بلوغ نیز از دوره های بسیار مهم و قابل توجه زندگی است، با شروع سالهای نخستین دهه دوم زندگی، تحول شگفت انگیز بلوغ آغاز می شود، که دارای جنبه های گوناگون جسمی و روانی اجتماعی است. خانواده ها باید اطلاعات کافی در این مورد داشته و بدانند که دورانبلوغ علاوه بر تغییراتی که در اندامها و شکل ظاهری بیرون دارد، از نظر روحی نیز دوران بی قراری ها و گرایشهای متضاد مثل افسردگیهای بی دلیل در لحظه های شادی، غرور در عین خودکم بینی ها، خودخواهی در عین نوع دوستی، معاشرت طلبی در تنهایی گزینی، کنجکاوی در عین بی تفاوتی، قدرت جویی و قدرت ستیزی، عشق ورزیدن به دنیا و پوچ انگاری آن، چشمداشت مسئولیت از دیگران در عین گریز از مسئولیت و مقررات و بسیاری دیگر از مشخصات و نوسانهای این دوره فشار و طوفانهای روحی است که البته هیچکدام از این رفتارها بی دلیل نیست، مثلا فرار از مقررات بخاطر رشد استقلال و تشخص طلبی است.

لطفا به ادامه مطلب بروید


عوامل مؤثر در اعتیاد جوانان

امروزه در مناطق مختلف چه شهر و چه روستا متاسفانه کمتر گروه جوانانی را مشاهده می کنیم که با گروههای بزهکار(معتاد،سارق، هنجارشکن و...) در ارتباط نباشند. در چنین شرایطی باید حساسیت خانواده ها به تربیت جوانان خود بیشتر گردد. بدین ترتیب می بینیم که از هم گسیختگی خانوادگی و عدم وجود تربیت درست، از مسایلی است که امکان دارد افراد خانواده به نحوی از نتایج آن در رنج بوده و یا بر اثر آن ناگزیر از انتخابهای مشکل اخلاقی گردند. از مسائل دیگر خانوادگی در زمینه اعتیاد، نقش اعتیاد پدر و مادر و تأثیر آن در معتاد شدن فرزندان و همچنین اثر معتادان یکی از نزدیکان بر روی جوانان یک فامیل است که بخصوص مشاهده اعتیاد والدین و همانند سازی با والدین معتاد در مراحل گوناگون رشد سبب اعتیاد جوانان یک خانواده میگردد. «علل اعتیاد در اجتماع» نقش خانواده در اعتیاد جوانان «بررسی علل اعتیاد جوانان» «بررسی عوامل خانوادگی و اجتماعی و اقتصادی مؤثر در اعتیاد افراد» «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی، و بعضی ویژگیهای شخصیتی روی نوجوانان و جوانان با سواد 15 تا 35 ساله» و «بررسی علل اعتیاد در ایران» نشان می دهد که خیلی از معتادان در خانواده خود، افراد معتاد از قبیل پدر، پدربزرگ، مادربزرگ و غیره داشته اند. بیسواد و یا کم سواد بودن والدین  نیز از مسائل خانوادگی دلایل اعتیاد است. این عوامل و عوامل دیگر همه و همه کمبودی در نظام و نقش خانواده باقی می گذارد که بدون شک در این خانواده ها اثرات مستقیم ناهنجاریها بر روی فرزندان و خانواده ها خواهند بود.

 

عوامل خانوادگی

خانواده ها باید بدانند که حس تفوق طلبی و برتری جویی و یا حس کنجکاوی که معمولا در این دوره در بین جوانان  به چشم می خورد از تمایلات طبیعی دوران بلوغ و جوانی است که اگر از علل این حالات به درستی اطلاع داشته و آن را به جوانان بشناسانند.

 

1- تنش در خانواده

چنین وضعیتی امروزه به عنوانیک بحران ، یک وضعیت نا بهنجار و نظیر آن در بسیاری از خانواده ها به چشم می خورد(با رجوع به دادگستری ها با نمونه های بسیاری از این قبیل روبرو خواهید شد). با اینکه قوانین نوین حمایت ازحقوق خانواده برای از بین بردن جو تشنج تلاش زیادی دارند،لیکن در اثر عدم شناخت کامل، بالارفتن سطح سواد و آموزش، موقعیت اختصاصی خانواده و استقلال مالی زنان تالش در خانواده، چنین وضعیتی در اغلب خانواده ها به چشم می خورد . برخوردها و مجادله های خانوادگی منعکس کننده چنین وضعیتی است که خود زمینه را برای انحراف جوان و گرایش به اعتیاد فراهم میکند.

 

2- کاهش نظارت و کنترل در خانواده

خانواده های به اصطلاح مدرن و امروزی تالش با تغییراتی که در زمینه اجتماعی و فرهنگی به وجود آمده است، نظارت کاملی بر اعضای خود ندارد. به عبارت دیگر،نصایح و مشاورات بزرگترها در جانواده ها آنچنان کارایی ندارد(با دیده تمسخر نگاه می شود) و این خود عامل عمده ای در بروز انحرافات شناخته شده است. لذا، تقویت اینگونه الگوها و ارزشهای فرهنگی بین خانواده ها تا حدود زیادی می تواند از اشاعه انحراف در جامعه جلوگیری به عمل آورد.

3- نزاع و ستیز

به خاطر پایین آمدن حس وحدت ویگانگی بین خانواده، بسیاری خانواده ها به صورت از هم پاشیده ای درآمده اند. تنش، اختلاف و ستیز، بین خانواده ها فراوان به چشم می خورد، بویژه درنقاط شهری(و متاسفانه روشنفکر) که به خاطر فاصله نسلی اعتماد به یگدیگر و بین اعضا رو به کاهش گذاشته است. امروزه خانواده های زیادی به چشم می خورند که اعضای آنها به دنبال نزاع ، ستیز و عدم سازش در نقاط جداگا نه ای زندگی می کنند، لذا در این قبیل خانواده ها نوعی بی سازمانی خانوادگی به چشم می خورد که خود موارد زیادی از انحرافات ونشانه هایی از آسیبها از جمله اعتیاد را در درون خانواده و بین اعضا نمایان می سازد. متاسفانه مراجعه به جامعه و نیز به بعضی از اسناد و مدارک موجود در مؤسسات مربوط به مددکاری و مشاوره تا حدود زیادی چنین وضعیتی را تأیید می کند. هرچه به دوران گذار توسعه ای بیشتر نزدیک می شویم، چنین شرایطی درون خانواده هایمان بیشتر به چشم می خورد.

 

4- سست گرفتن قوانین، ضوابط و پایبندی به ازدواج

متاسفانه در جامعه کنونی تالش به دنبال تغییرات سریع اقتصادی و اجتماعی،اساس روابط زناشویی و خانواده تا حدود زیادی تضعیف شده است. ضعیف شدن روابط زناشویی یا ارتباطی که در چارچوب قوانین ازدواج وجود دارند، باعث تضعیف روابط و هنجارهای درون خانواده  می گردد. این امر خود باعث به هم خوردن روابط،تجزیه خانواده ها و در نهایت بروز انحرافات کوچک وبزرگ درون خانواده ها از جمله اعتیاد شده است. تقویت زمینه های فکری وتربیتی از طریق وسایل ارتباط جمعی و متون آموزشی تا اندازه ای می تواند ضوابط و زمینه های چارچوب ازدواج را هرچه بیشتر تقویت کند.

 

5- تضاد و برخورد بین والدین و فرزندان

بر همین اساس، کنترل و تسلط روی افراد جوان خانواده امروزه بسیار کاهش یافته است که خود موجب بروز موارد زیادی از انحرافات گردیده است، و این نشانه ای از بی سازمانی خانواده هاست. کنترل سالمندان بر جوانان وافراد کوچکتر دائم درحال کاهش است چنین وضعیتی موارد زیادی از رفتارهای انحرافی را به دنبال می آورد که برخی از آنها به انزوا و اعتیاد منتهی می گردد.

شایان ذکر است که در همه موارد دستگاههای آموزشی،فرهنگی، رفاهی نمی توانند اصلاحی در رفتار افراد به وجود آورند. در مرحله اول خانواده است که بایدچنین نقشی را ایفا کندو در صورت ضعف و تحت چنین شرایطی موارد زیادی از انحرافات اجتماعی از جمله اعتیاد، کجروی، ناهنجاری ها به وجود می آید.

 

نتیجه گیری

براساس آنچه که گذشت راهنمایی خانواده ها  برای یک زندگی خوب و سالم جوانانشان دشوار نخواهد بود. حال که اهمیت خانواده در زندگی و آینده فرد روشن گردیده که شروع بسیاری از اختلالات شخصیتی و ناشی از دوران کودکی است. زیرا در این دوره کودک نتوانسته است رابطه، صمیمیت و همکاری و احترام با دیگران را برقرار سازد و نیز به او نیاموخته اند که اعمال خطا و شایسته کدامند تا نسبت به اعمال پسندیده احترام قائل شود و از اعمال خطا دوری جویند.

 نمونه هایی ازپژوهش های انجام گرفته در ایران مانند «بررسی عوامل مؤثر در روی آوردن به مواد مخدر» «بررسی علل اعتیاد جوانان به هروئین» نقش خانواده در اعتیاد جوانان» اثرات روابط خانواده بر اعتیاد را بررسی کرده و وجود اختلاف بین پدر و مادر را نشان داده است که متاسفانه استان ما گیلان نیز  هم از این نتایج مستثنی نیست. که عواملی از جمله مسایل مادی، اختلاف سنی زیاد بین پدر و مادر داشته است. بررسی علل اعتیاد نشان می دهد که در تربیت خانوادگی آنان سستی و ضعف وجود داشته و سرپرستی معتادان از طرف خانواده متعارف نبوده است، به طوری که مسئولیت فقط 30درصد آنان تا سن بلوغ بعهده والدینشان بوده است. یا تحقیقاتی چون «بررسی و شناخت عوامل اجتماعی مؤثر در اعتیاد افراد» «بررسی عوامل مؤثر در اعتیاد جوانان به موادمخدر» «بررسی علل و عوارض روانی- اجتماعی اعتیاد در ایران» و نقش خانواده در اعتیاد جوانان نشانگر آنست که رفتار والدین با فرزندان بی توجه، بدون محبت و خشونت آمیز و عدم وجود رابطه عاطفی بین آنها بوده و اغلب خانواده ها در هم پاشیده و نابسامان بوده اند.

 

 

منابع :

کتاب دارو و رفتار تألیف آقای سعید نقاش زاده تهرانی استادیار دانشگاه تهران




:: برچسب‌ها: نقش خانواده در اعتیاد جوانان, مقالات گیلانی, مقالات
تاریخ انتشار : ۱۳٩۱/٧/۱۱ | نظرات ()
 
   
خدایا اگر ندانستم از تو چه بخواهم و از درخواست خودم حیران بودم ؛ تو مرا به آن چه صلاحم هست رهنمون باش.و دلم را بدانچه رستگاری من در آن هست؛متوجه فرماکه چنین کاری از توشگفت آور نیست و از کفایت های توناساخته نمی باشد.